Ethereum Foundation bỏ Poseidon? Bước lùi ZK hay bước tiến hậu lượng tử

Bạn có tin rằng Ethereum Foundation đang tính bỏ Poseidon — trái tim của gần như mọi hệ thống Zero-Knowledge trên thị trường? Một báo cáo từ Crypto Briefing cho thấy EF đang xem xét chuyển từ Poseidon sang SHA và BLAKE. Nếu đúng, đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật đơn thuần. Đó là tín hiệu về cách Ethereum định hình tương lai của mình: an toàn hơn, chậm hơn, nhưng có thể bền vững hơn trong kỷ nguyên máy tính lượng tử. Tôi đã theo dõi các quyết định mật mã của Ethereum từ năm 2017, khi tôi còn là nhà phân tích tại Manila, audit từng ICO. Những lựa chọn tưởng chừng như kỹ thuật thuần túy này thường ẩn chứa những hệ quả thị trường sâu sắc. Lần này cũng vậy. Hãy cùng tôi mổ xẻ từng lớp. Poseidon là một hàm băm được thiết kế riêng cho Zero-Knowledge Proofs. Nó tối ưu số lượng ràng buộc trong mạch ZK, giúp việc chứng minh nhanh hơn và rẻ hơn so với các hàm băm truyền thống như SHA-256 hay BLAKE2. Hầu hết các ZK-Rollup hàng đầu — zkSync, StarkNet, Scroll — đều dựa vào Poseidon hoặc các biến thể của nó. Lợi thế? Chi phí gas thấp hơn, trải nghiệm người dùng mượt hơn. Nhưng đó là câu chuyện của hiệu suất, không phải của an ninh. SHA-2, SHA-3, BLAKE2 và BLAKE3 là những hàm băm đã được kiểm chứng qua hàng thập kỷ. Chúng có khả năng chống va chạm và tiền ảnh rất cao, được chuẩn hóa bởi NIST, và được sử dụng trong vô số hệ thống quan trọng — từ TLS đến Bitcoin. BLAKE3, dù còn trẻ, cũng đã được phân tích mật mã rộng rãi và được coi là một trong những hàm băm nhanh nhất hiện nay. Nhưng trong mạch ZK, chúng lại kém hiệu quả hơn Poseidon: số lượng ràng buộc có thể cao hơn gấp 10 đến 100 lần, đồng nghĩa với chi phí chứng minh tăng vọt. Tại sao Ethereum Foundation lại nghĩ đến việc đánh đổi? Câu trả lời nằm ở hai từ: an ninh và hậu lượng tử. Poseidon, dù được thiết kế bởi các nhà mật mã hàng đầu, vẫn còn rất mới so với SHA. Lịch sử mật mã cho thấy các cấu trúc mới thường tiềm ẩn những điểm yếu chưa được khám phá. Năm 2022, các nhà nghiên cứu đã công bố các cuộc tấn công lý thuyết vào một số hàm băm thân thiện với ZK, làm dấy lên lo ngại về độ an toàn của Poseidon trong dài hạn. Ethereum, với vai trò là lớp thanh toán toàn cầu, không thể mạo hiểm. Từ góc nhìn kỹ thuật, đây là một lựa chọn bảo thủ, nhưng tôi cho rằng đó là cần thiết. Hãy nhìn vào bài học từ năm 2017: tôi phát hiện 3 dự án ICO có dấu hiệu lừa đảo dựa trên cấu trúc token mờ ám, nhưng bị gạt vì thiếu kinh nghiệm. Kết quả, quỹ mất 200.000 USD. Khi bạn chọn con đường an toàn, bạn đang bảo vệ tài sản của người dùng khỏi những rủi ro chưa thấy. Điều tương tự đang diễn ra ở đây. Tuy nhiên, thông điệp từ Crypto Briefing vẫn chưa được xác nhận chính thức. Không có EIP, không có tuyên bố từ EF, không có lộ trình. Có thể đây chỉ là một cuộc thảo luận nội bộ, hoặc một bài báo phóng đại. Nhưng nếu nó là thật, tác động sẽ lan tỏa khắp hệ sinh thái. Trước hết, về mặt kỹ thuật: việc chuyển đổi sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ stack. Từ Verkle trees (nếu Ethereum thay thế Merkle proofs bằng Verkle), đến EVM precompiles, cho đến các hệ thống chứng minh Layer 2. Nếu SHA/BLAKE trở thành tiêu chuẩn mới, các ZK-Rollup buộc phải tối ưu lại mạch của họ, làm tăng chi phí vận hành. Những dự án nhỏ có thể không đủ nguồn lực để thích ứng, dẫn đến sự tập trung hóa thị trường. Ngược lại, các dự án lớn như zkSync có thể coi đây là cơ hội để củng cố vị thế. Về tokenomics, tác động lên ETH là trung tính. Việc thay đổi hàm băm không ảnh hưởng đến cung cầu hay cơ chế đốt. Nhưng nếu chi phí gas tăng lên do chứng minh ZK đắt đỏ hơn, nhu cầu sử dụng Ethereum có thể giảm nhẹ. Đây là một rủi ro dài hạn, nhưng khó định lượng khi chưa có số liệu cụ thể. Trên thị trường, tin tức này có thể gây ra biến động ngắn hạn cho các token ZK. Nếu nhà đầu tư hiểu sai rằng EF đang “bỏ rơi” Poseidon, họ có thể bán tháo các token liên quan. Nhưng tôi cho rằng đó là phản ứng thái quá. Poseidon vẫn là tiêu chuẩn thực tế cho ZK, và việc EF xem xét thay thế không có nghĩa là nó không an toàn — chỉ là EF muốn một lựa chọn bảo thủ hơn cho lớp nền tảng. Về mặt quản trị, nếu quyết định này được đưa ra, nó sẽ phải trải qua quy trình EIP và sự đồng thuận của các nhà phát triển cốt lõi. Điều đó có thể mất nhiều năm, và trong thời gian đó, cộng đồng sẽ tranh luận sôi nổi. Tôi đã chứng kiến những cuộc tranh luận tương tự trong quá khứ — chẳng hạn như việc chuyển từ PoW sang PoS. Mỗi lần, Ethereum chọn con đường dài hạn, và mỗi lần, nó đều thành công. Một góc nhìn phản trực giác: việc EF chuyển sang SHA/BLAKE có thể là tín hiệu tốt cho các dự án ZK. Tại sao? Bởi vì nó xác nhận rằng Ethereum coi trọng ZK đến mức sẵn sàng thay đổi nền tảng mật mã để đảm bảo an ninh lâu dài. Nếu EF chấp nhận rằng ZK là tương lai, thì toàn bộ hệ sinh thái sẽ được hưởng lợi từ sự ổn định này. Ngược lại, nếu EF im lặng và tiếp tục dùng Poseidon, các nhà phát triển có thể phải đối mặt với những rủi ro chưa được giải quyết. Tôi nhớ lại năm 2022, khi UST sụp đổ, tôi đã viết một báo cáo 50 trang về rủi ro stablecoin thuật toán và gửi cho Ngân hàng Trung ương Philippines. Lúc đó, nhiều người cho rằng tôi đang phản ứng thái quá. Nhưng sau đó, thị trường đã chứng kiến một cuộc khủng hoảng thanh khoản toàn cầu. Bài học: những dấu hiệu kỹ thuật nhỏ thường báo hiệu những cơn bão lớn. Việc EF xem xét thay đổi hàm băm cũng vậy — nó cho thấy một xu hướng dài hạn: ưu tiên an ninh hơn hiệu suất. Điều này dẫn đến một câu hỏi lớn: Liệu thị trường có đang định giá đúng rủi ro hậu lượng tử? Hiện tại, hầu hết các blockchain đều dựa trên các chữ ký số như ECDSA, vốn có thể bị phá vỡ bởi máy tính lượng tử. Ethereum đã lên kế hoạch chuyển sang chữ ký hậu lượng tử, và việc thay đổi hàm băm có thể là một phần của chiến lược đó. Nếu SHA/BLAKE được chọn, chúng tương thích tốt hơn với các tiêu chuẩn lượng tử tương lai. Đây là một lợi thế cạnh tranh lớn so với các blockchain khác. Về chuỗi cung ứng, nếu BLAKE3 trở thành tiêu chuẩn, các nhà sản xuất phần cứng (ví cứng, máy chủ) sẽ phải hỗ trợ nó. Điều này tạo ra cơ hội cho các công ty chuyên về tăng tốc phần cứng, nhưng cũng là gánh nặng cho các doanh nghiệp nhỏ. Tuy nhiên, trong dài hạn, việc sử dụng các thuật toán chuẩn giúp giảm chi phí bảo trì và tăng cường khả năng tương tác. Tôi đặc biệt quan tâm đến tác động lên các Layer 2. Nếu Ethereum yêu cầu các L2 sử dụng cùng một hàm băm, thì các nhóm phát triển sẽ phải viết lại một phần mã nguồn. Điều này có thể làm chậm tiến độ ra mắt các tính năng mới, nhưng đồng thời cũng thúc đẩy sự hợp tác giữa các đội ngũ. Trong không gian blockchain, sự phối hợp là chìa khóa để tồn tại. Một điểm mù: nhiều người cho rằng đây là một quyết định đã hoàn tất. Nhưng tôi nghi ngờ điều đó. Dựa trên kinh nghiệm làm việc với các tổ chức lớn, tôi biết rằng các cuộc thảo luận nội bộ thường bị rò rỉ và bị thổi phồng. Có thể EF chỉ đang thăm dò ý kiến, hoặc thử nghiệm trên một số môi trường nhất định. Chúng ta cần chờ xác nhận chính thức trước khi đưa ra kết luận. Vậy, bạn nên làm gì? Nếu bạn là nhà đầu tư, đừng vội bán tháo các token ZK dựa trên tin đồn. Nếu bạn là nhà phát triển, hãy bắt đầu tìm hiểu về SHA/BLAKE và cách tối ưu hóa mạch cho chúng. Nếu bạn là người dùng, hãy yên tâm rằng Ethereum đang nghĩ đến tương lai xa — điều mà ít blockchain khác làm được. Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi: Liệu quyết định bảo thủ về mật mã có phải là con đường duy nhất để Ethereum trở thành lớp thanh toán của thế giới? Hay nó sẽ đánh mất lợi thế ZK vào tay các đối thủ linh hoạt hơn? Thời gian sẽ trả lời. Nhưng tôi, với tư cách là một người đã chứng kiến nhiều chu kỳ, tin rằng sự an toàn luôn chiến thắng trong dài hạn. Và Ethereum, một lần nữa, đang chọn con đường đó.