Hook
3.2 tỷ đô la. Đó là tổng khối lượng giao dịch NFT trong tháng 8 năm 2021, theo dữ liệu từ DappRadar. Một con số khiến bất kỳ ai cũng phải choáng ngợp. Nhưng nếu bạn mở sâu bảng ledger, bạn sẽ thấy một điều khác: hơn 60% khối lượng đó đến từ 1% ví, và 1% đó đang giao dịch liên tục với nhau. Tôi đã dành bốn năm làm việc với các hợp đồng thông minh, và tôi biết mùi của wash trading — nó nồng nặc trong thị trường này.
Context
Thị trường NFT đã bùng nổ từ đầu năm 2021, được thúc đẩy bởi cơn sốt CryptoPunks và Bored Ape Yacht Club. Các sàn giao dịch như OpenSea và LooksRare đã trở thành những gã khổng lồ, thu phí hàng triệu đô mỗi ngày. Nhưng đằng sau những câu chuyện về nghệ sĩ thành công và bộ sưu tập triệu đô, có một thực tế mà ít người nói đến: tính thanh khoản giả tạo. Tôi đã nghiên cứu và phát hiện ra các nhóm giao dịch vòng tròn, nơi những người trong cuộc mua bán qua lại các NFT để thổi giá, tạo ra khối lượng ảo, và cuối cùng là bán lại cho những nhà đầu tư FOMO.
Core
Phân tích của tôi tập trung vào ba yếu tố: cấu trúc phí, hành vi ví, và dòng tiền.
Đầu tiên, về cấu trúc phí. OpenSea thu 2.5% phí giao dịch. Con số này tưởng chừng vô hại, nhưng khi bạn tính trên khối lượng ảo, nó tạo ra một động lực không lành mạnh. Các nhà tạo lập thị trường (market maker) có thể tạo ra volume giả, mất một ít phí gas (trên Ethereum mainnet) và phí sàn, nhưng đổi lại, họ có thể thao túng giá trị của bộ sưu tập và thu hút nhà đầu tư mới. Dữ liệu từ một báo cáo của Chainalysis vào tháng 1 năm 2022 cho thấy ít nhất 1.1 tỷ USD lợi nhuận từ wash trading NFT trong năm 2021. Con số thực tế có thể cao hơn gấp ba lần.
Thứ hai, về hành vi ví. Tôi đã đào sâu vào 10 bộ sưu tập NFT hàng đầu trên Ethereum và phát hiện ra một mô hình lặp lại: các ví mới, được tài trợ từ một ví nguồn duy nhất, mua và bán qua lại cùng một NFT. Họ tạo ra lịch sử giao dịch “đẹp” để đánh lừa các bot theo dõi khối lượng. Một bộ sưu tập có tên “CryptoChicks” (đã đổi tên) có 85% khối lượng đến từ chỉ 3 ví. Khi bạn nhìn vào dòng tiền, rất rõ ràng: đây là một hệ thống Ponzi cấp thấp.
Thứ ba, dòng tiền. Trong một thị trường tăng, dòng tiền từ các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) đổ vào các dự án NFT để tạo ra hiệu ứng. Nhưng khi thị trường điều chỉnh, dòng tiền này cạn kiệt, và những người nắm giữ NFT rẻ tiền sẽ bị mắc kẹt với tài sản không có giá trị nội tại. Đây là bài toán tôi đã thấy trong kiểm toán Uniswap V2: tính thanh khoản là vua, và nó không bao giờ có thật khi chỉ có một nhóm nhỏ kiểm soát.
Contrarian
Nhiều người cho rằng NFT chỉ là một bong bóng. Tôi không đồng ý. NFT là một công nghệ có giá trị thực — nó cho phép chứng minh quyền sở hữu kỹ thuật số, điều mà trước đây không thể thực hiện trên quy mô lớn. Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà nằm ở mô hình kinh doanh hiện tại. Nếu các sàn giao dịch như OpenSea áp dụng phí giao dịch thấp hơn (ví dụ 0.5%) hoặc chuyển sang mô hình subscription, họ có thể loại bỏ động lực wash trading. Một vài dự án như Foundation và Zora đã thử nghiệm với phí thấp hơn và minh bạch hơn, và họ đang cho thấy tín hiệu tích cực. Tôi tin rằng thị trường NFT sẽ tồn tại, nhưng nó sẽ phải trải qua một cuộc thanh lọc lớn, nơi các bộ sưu tập không có giá trị nội tại sẽ chết.
Takeaway
Thị trường NFT hiện tại đang ở giai đoạn “cơn sốt” của một chu kỳ hype. Những nhà đầu tư mua vào lúc này sẽ phải đối mặt với rủi ro cao, nhưng nếu bạn có kỹ năng phân tích on-chain và một chiến lược dài hạn, vẫn có cơ hội. Hãy nhìn vào dòng tiền, đừng nhìn vào giá. Khi 3.2 tỷ đô la biến thành 300 triệu, ai sẽ là người cuối cùng cầm túi? Câu trả lời nằm trong ledger của bạn.
