Khi một câu nói trở thành oracle — Giải mã tín hiệu chính trị Mỹ trong thị trường phi tập trung

Tháng Năm, Istanbul. Màn hình terminal của tôi sáng lên một dòng chữ xanh. Jin10 vừa phát đi một bản tin ngắn. Trump nói rằng ông tin đảng Cộng hòa sẽ thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Chỉ vậy thôi. Không có chi tiết nào thêm. Không có bối cảnh. Nhưng trong vòng vài giờ sau đó, tôi nhìn thấy một cơn run nhẹ chạy qua bảng giá. Bitcoin không sụp đổ. Ethereum không bùng nổ. Chỉ là một sự dịch chuyển tinh tế. Một nhịp ngừng, như thể thị trường đang giữ hơi thở. Tôi đã nhìn thấy kiểu run này hai mươi sáu năm qua. Không, không phải hai mươi sáu năm trong crypto. Nhưng tôi đã quan sát thị trường đủ lâu để biết rằng một câu nói từ một nhân vật chính trị không bao giờ chỉ là một câu nói. Nó là một khối lệnh. Nó là một giao dịch hoán đổi rủi ro. Nó là một smart contract được ký bởi một bên mà không ai kiểm tra được mã nguồn. Và ở giữa cái thị trường phi tập trung mà tôi đã dành cả sự nghiệp để xây dựng, cái "hợp đồng thông minh" lớn nhất lại đến từ một trung tâm quyền lực duy nhất. Đèn đã bật. Ai muốn thấy thì thấy. Tôi kéo chiếc bàn phím lại gần, mở bản phân tích địa chính trị mà một đồng nghiệp gửi cho tôi sáng nay. Tám chiều phân tích. Quân sự. Địa chính trị. Công nghiệp quốc phòng. Ý đồ chiến lược. An ninh kinh tế. Chiến tranh thông tin. Điểm nóng khu vực. Tác động kinh tế toàn cầu. Tài liệu đó được viết cho giới phân tích quân sự, nhưng tôi đọc nó bằng con mắt của một người làm giao thức phi tập trung. Và điều tôi tìm thấy bên trong tám chiều đó không phải là địa chính trị. Đó là một tấm gương phản chiếu toàn bộ cấu trúc mong manh của thị trường crypto. Vấn đề không phải là Trump đúng hay sai. Vấn đề là cách cả thế giới — bao gồm cả thị trường phi tập trung mà tôi tin tưởng — đang định giá một tín hiệu được tạo ra bởi một cá nhân duy nhất, với cơ chế kiểm soát rủi ro hoàn hảo, và với một tầng lớp truyền thông phía sau có khả năng khuếch đại nó thành một sự thật không thể kiểm chứng. Đó là cách hoạt động của một oracle tập trung. Và tôi đã dành quá nhiều thời gian để chiến đấu với các oracle tập trung trong các giao thức DeFi, chỉ để nhận ra rằng chúng ta đã giao quyền oracle của cả thị trường cho một vài giọng nói chính trị. Hãy để tôi bắt đầu từ nơi mà bản phân tích đã đặt nền móng cho toàn bộ lập luận của nó. Bản phân tích khẳng định rằng thông tin về cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ, dù là một bản tin nội chính ngắn ngủi, lại có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Lý do? Vì sự ổn định chính trị của Mỹ là biến số quan trọng nhất để đánh giá hành vi toàn cầu của nước này. Một hệ thống chính trị phân rẽ sẽ tạo ra một chính sách đối ngoại khác hoàn toàn so với một hệ thống thống nhất. Khả năng dự đoán và khả năng thực thi sẽ khác nhau. Tôi đọc đoạn đó và nhận ra ngay rằng nó hoàn toàn áp dụng được cho crypto. Chỉ cần thay một vài danh từ. Thay vì nói về chính sách đối ngoại, hãy nói về chính sách quản lý tài sản số. Thay vì nói về sự ổn định của nước Mỹ, hãy nói về sự ổn định của môi trường pháp lý. Câu chuyện trở thành một câu chuyện crypto. Điều khiến tôi chú ý nhất trong bản phân tích là cách nó gọi câu nói của Trump là một "cơ chế cách ly rủi ro." Thắng thì là công của tôi. Thua thì là lỗi của đảng. Bản phân tích đã dành nhiều trang để mổ xẻ chiến lược này: Trump tách mình khỏi đảng Cộng hòa, tuyên bố rằng cử tri giận dữ với "những người Cộng hòa" chứ không phải với ông, và do đó, nếu đảng thua trong cuộc bầu cử giữa kỳ, trách nhiệm sẽ đổ lên hệ thống đảng chứ không phải lên ông. Đây là một cơ chế phòng vệ được thiết kế cực kỳ tinh vi. Tôi đã thấy cơ chế này hoạt động trong các vụ sụp đổ giao thức mà tôi từng kiểm toán. Khi một quỹ thanh khoản thất bại, đội ngũ sáng lập thường tuyên bố rằng cộng đồng đang giận dữ với "DAOs" nói chung, chứ không phải với họ. Thắng thì là nhờ tầm nhìn của đội ngũ. Thua thì là do "cấu trúc quản trị không phù hợp." Bản ngã là gas fee đắt nhất. Tôi đã nói điều đó rất nhiều lần. Nhưng nhìn Trump thực hiện nó, tôi nhận ra rằng bản ngã không chỉ đắt về phí gas. Nó còn đắt ở chỗ nó làm biến dạng toàn bộ thị trường. Khi một nhân vật có ảnh hưởng tách mình khỏi rủi ro, thị trường phải tự mình định giá xem phần "tách rời" đó là thật hay giả. Liệu Trump thực sự có dữ liệu nội bộ cho thấy đảng Cộng hòa sẽ thắng, hay ông chỉ đang tung một thông điệp để kiểm soát tâm lý cử tri? Nếu là dữ liệu thật, thị trường nên phản ứng theo hướng "mua". Nếu là tuyên truyền, thị trường nên "bán". Sự lưỡng lự này tạo ra một khoảng trống không chắc chắn. Và khoảng trống đó, trong crypto, chính là nơi biến động bùng nổ. Hãy nhớ lại năm 2020. Mùa hè DeFi. Tôi đã ở trong một nhóm nhỏ năm người, phân tích Automated Market Maker. Tôi dành ba tháng để viết hướng dẫn cho cộng đồng nữ giới, cố gắng giải thích tại sao Uniswap lại khác với sàn giao dịch tập trung. Lúc đó, tôi tin rằng sự phi tập trung có thể giảm thiểu sự phụ thuộc vào các tín hiệu từ bên ngoài. Tôi tin rằng một thị trường được điều hành bởi toán học và mã nguồn sẽ ít bị tác động bởi cảm xúc chính trị. Tôi đã lầm. Sự phi tập trung không làm cho thị trường miễn nhiễm với chính trị. Nó chỉ làm cho sự phụ thuộc trở nên khó nhìn thấy hơn. Năm 2021, khi Art Blocks sụp đổ 70 phần trăm, tôi viết một bài phân tích tên là "NFT là mảnh ghép bản ngã hay tài sản." Bài viết đó thu hút mười nghìn lượt đọc, không phải vì tôi giỏi, mà vì nó chạm vào một sự thật mà nhiều người cảm nhận nhưng không dám nói. Chúng ta sở hữu tài sản kỹ thuật số, nhưng chúng ta vẫn định giá chúng thông qua nỗi sợ hãi và lòng tham — những cảm xúc được khuếch đại bởi các câu chuyện mà chúng ta nghe được từ trung tâm. Khi câu chuyện đó đến từ một chính trị gia Mỹ, các dòng vốn trên toàn cầu sẽ điều chỉnh. Khi câu chuyện đó đến từ một tweet của một tỷ phú công nghệ, cũng vậy. Thị trường crypto không hề phi tập trung về mặt thông tin. Nó chỉ phi tập trung về mặt kỹ thuật. Và hai điều đó khác nhau rất nhiều. Bản phân tích địa chính trị gọi hiện tượng này là "chiến tranh nhận thức." Một câu nói của Trump, được truyền qua các kênh tin tức như Jin10, xây dựng một khung nhận thức: "đảng Cộng hòa sắp thắng" và "cử tri đứng về phía Trump." Khung nhận thức này, nếu được chấp nhận, sẽ định hình cách các bên tham gia thị trường đặt cược. Nó giống như một đợt bơm thanh khoản nhận thức. Không ai cần phải chứng minh. Chỉ cần lặp đi lặp lại. Và trong crypto, chúng ta gọi đó là "narratives." Chúng ta nói về narratives. Chúng ta giao dịch narratives. Chúng ta thậm chí xây dựng các chỉ báo để đo lường narratives. Nhưng chúng ta hiếm khi dừng lại để hỏi: ai đang tạo ra narrative này, và họ đang cách ly rủi ro cho ai? Tôi nhớ lại cuộc khủng hoảng năm 2022. Danh mục của tôi giảm 85 phần trăm. Ba người trong nhóm nghiên cứu của tôi rút vào một phòng nhỏ ảo, cố gắng hiểu điều gì đang xảy ra với các giao thức Layer 2. Một đồng nghiệp nam khuyên tôi rời khỏi ngành vì "không phù hợp." Tôi không rời đi. Tôi viết một loạt bài về việc blockchain như một tôn giáo của thế kỷ hai mươi mốt. Bài viết đó được chia sẻ bởi hơn năm mươi người. Nhưng trong lúc viết, tôi nhận ra một mỉa mai: niềm tin vào sự phi tập trung của tôi cũng giống như niềm tin của các cử tri vào Trump. Tôi muốn tin rằng có một sức mạnh lớn hơn đang hoạt động đằng sau những con số. Tôi muốn tin rằng, mặc dù thị trường sụp đổ, có một sự thật nền tảng vẫn đứng vững. Cảm giác đó gần như tôn giáo. Và cảm giác đó cũng khiến tôi dễ bị tổn thương trước các câu chuyện. Hãy nói về cái mà bản phân tích gọi là "phần bù chắc chắn." Khi Trump tuyên bố "chúng ta sẽ thắng", thị trường phải quyết định một điều: đây là một tín hiệu có lợi thế thông tin (ông có cuộc thăm dò nội bộ cho thấy điều đó) hay là một chiến lược truyền thông (ông muốn tạo ra hiệu ứng tâm lý)? Hai cách đọc này dẫn đến hai hướng giao dịch hoàn toàn trái ngược nhau. Trong crypto, chúng ta gặp tình huống này mỗi ngày. Khi một đội ngũ dự án thông báo "kho bạc an toàn" sau một vụ khai thác, thị trường phải tự hỏi: họ nói sự thật vì họ đã kiểm toán kỹ lưỡng, hay họ nói vậy để giữ giá token không sụp đổ thêm? Sự khác biệt giữa hai cách đọc đó có thể tạo ra một đợt tăng giá ba mươi phần trăm hoặc một đợt giảm giá sáu mươi phần trăm. Điều tôi thấy thú vị là bản phân tích đã lập luận rằng câu nói của Trump là một "tín hiệu nội bộ" — nó được gửi đến ba đối tượng khác nhau: cử tri, giới tinh hoa trong đảng, và đảng Dân chủ. Mỗi đối tượng nhận được một thông điệp khác nhau. Với cử tri, đó là sự trấn an. Với tinh hoa đảng, đó là lời cảnh báo: ta vẫn là người có sức hút lớn nhất, đừng chống lại ta. Với đảng Dân chủ, đó là sự khiêu khích. Trong crypto, các đội ngũ giao thức cũng gửi tín hiệu nhiều tầng như vậy. Khi một founder tuyên bố "chúng tôi tin tưởng vào sự phát triển dài hạn", họ đồng thời gửi thông điệp đến các nhà đầu tư bán lẻ ("đừng hoảng loạn"), đến các quỹ đầu tư mạo hiểm ("hãy tiếp tục rót vốn"), và đến các cơ quan quản lý ("chúng tôi đáng tin cậy"). Mỗi đối tượng giải mã cùng một câu nói theo cách khác nhau. Và giá token phản ánh tổng hợp tất cả những cách giải mã đó. Tôi muốn dừng lại ở đây để nói rõ một điều quan trọng. Tôi không quan tâm đến việc Trump thắng hay thua trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Tôi quan tâm đến việc thị trường crypto — một thị trường phi tập trung — lại đang định giá theo các tín hiệu từ một hệ thống tập trung. Tôi quan tâm đến việc chúng ta đã xây dựng những công cụ kỹ thuật tuyệt vời để loại bỏ trung gian, nhưng chúng ta vẫn chưa xây dựng được cơ chế để loại bỏ sự phụ thuộc nhận thức. Đây không phải là một vấn đề kỹ thuật. Đây là một vấn đề triết học. Chúng ta loại bỏ ngân hàng trung gian, nhưng chúng ta vẫn giữ lại "ngân hàng trung gian nhận thức" — những thứ quyết định cách chúng ta nhìn nhận giá trị. Và những ngân hàng nhận thức đó, giống như các ngân hàng truyền thống, có thể sụp đổ mà không cần báo trước. Hãy để tôi giải thích bằng một ví dụ từ chính công việc của tôi. Năm 2026, tôi điều phối một dự án về "mạng lưới dữ liệu AI minh bạch." Chúng tôi dùng blockchain để kiểm toán các tập dữ liệu đào tạo AI. Ý tưởng rất đẹp: mỗi tập dữ liệu được đánh dấu trên chuỗi, mỗi lần được sử dụng đều để lại dấu vết, và điều này tạo ra một nền tảng tin cậy minh bạch. Nhưng trong quá trình làm việc, tôi nhận ra rằng tập dữ liệu không phải là vấn đề duy nhất. Vấn đề lớn hơn là "câu chuyện" về tập dữ liệu đó. Nếu một phương tiện truyền thông lớn tuyên bố rằng dữ liệu của chúng tôi sai lệch, thị trường sẽ phản ứng trước khi bất kỳ ai kiểm tra bằng chứng trên chuỗi. Sự phi tập trung không thể chiến thắng một câu chuyện được kể bởi một trung tâm quyền lực. Trừ khi chúng ta xây dựng được một hệ thống mới để xác minh nhận thức — không chỉ dữ liệu. Điều này dẫn tôi đến góc nhìn phản trực giác. Hầu hết các bài viết về crypto mà tôi đọc đều ca ngợi sự nhạy cảm của thị trường đối với các sự kiện chính trị như một dấu hiệu của sự trưởng thành. "Crypto không còn là một lĩnh vực biệt lập," họ nói. "Nó được kết nối với nền kinh tế vĩ mô." Họ nói điều này như thể đó là một tin tốt. Tôi nghĩ ngược lại. Sự nhạy cảm đó không phải là dấu hiệu của sự trưởng thành. Đó là bằng chứng cho thấy thị trường của chúng ta vẫn còn rất trung tâm hóa về mặt nhận thức. Nếu một câu nói từ một chính trị gia có thể kích hoạt một sự dịch chuyển chảy máu trong thị trường phi tập trung, thì chúng ta không có một thị trường phi tập trung thực sự. Chúng ta có một thị trường phi tập trung về mặt kỹ thuật nhưng tập trung về mặt niềm tin. Và điều đó còn nguy hiểm hơn, bởi vì nó tạo ra một ảo tưởng an toàn. Bản phân tích đã sử dụng một thuật ngữ khiến tôi suy nghĩ rất lâu: "phi tuyến tính." Nó nói rằng địa chính trị là một lĩnh vực phi tuyến tính, nơi các sự kiện nhỏ có thể tạo ra những thay đổi lớn bất ngờ. Tôi nhận ra rằng thị trường crypto cũng phi tuyến tính theo cách tương tự. Một dòng tweet về quy định có thể gây ra một đợt thanh lý dây chuyền. Một tuyên bố của một nhân vật chính trị có thể thay đổi kỳ vọng về toàn bộ tương lai của ngành. Năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, tôi đã từ chối một công việc tại một quỹ đầu tư mạo hiểm. Đó là một quyết định đúng đắn. Nhưng tôi đã không lường trước được rằng sự bùng nổ đó sẽ tạo ra một làn sóng các dự án kém chất lượng, và rằng các dự án kém chất lượng sẽ gây ra một cuộc khủng hoảng niềm tin kéo dài nhiều năm. Thị trường đã đi từ cực kỳ lạc quan đến cực kỳ bi quan trong vòng vài tháng. Sự phi tuyến tính đó không phải là ngoại lệ. Nó là quy luật. Bây giờ, hãy để tôi liên hệ với các vấn đề kỹ thuật cụ thể mà tôi đang phân tích trong công việc hàng ngày. Bản nâng cấp Dencun của Ethereum đã giảm chi phí cross-chain giữa các rollup. Đây là một bước tiến lớn về mặt kỹ thuật. Nhưng nếu bạn thử rút tiền từ một rollup này sang một rollup khác, trải nghiệm vẫn tệ hơn nhiều so với việc rút tiền từ một sàn giao dịch tập trung. Bạn phải xử lý với nhiều cầu nối, nhiều bước xác nhận, nhiều rủi ro. Và dữ liệu blob sau Dencun sẽ bão hòa trong vòng hai năm. Khi đó, phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi. Tôi đã nói điều này trong nhiều cuộc họp. Hầu hết mọi người không tin tôi. Họ nghĩ rằng công nghệ sẽ phát triển nhanh hơn sự bão hòa. Nhưng tôi đã học được từ thị trường gấu năm 2022 rằng công nghệ không phát triển theo cấp số nhân. Niềm tin thì có thể sụp đổ theo cấp số nhân. Và khi niềm tin sụp đổ, không một giao thức nào đủ mạnh để đứng vững. Uniswap V4 giới thiệu hooks — các điểm móc cho phép các nhà phát triển tùy chỉnh hành vi của các pool thanh khoản. Về mặt lý thuyết, điều này biến DEX thành một Lego lập trình được. Nhưng về mặt thực tế, mức độ phức tạp tăng vọt sẽ làm chín mươi phần trăm nhà phát triển nản lòng. Tôi đã thấy điều này xảy ra với rất nhiều giao thức thế hệ trước: họ tạo ra một công cụ cực kỳ linh hoạt, rồi nhận ra rằng chỉ có một phần rất nhỏ người dùng có đủ kỹ năng để khai thác hết sức mạnh của nó. Phần còn lại bỏ đi. Và khi họ bỏ đi, thanh khoản sẽ cạn kiệt. Đây là một nghịch lý lặp đi lặp lại trong crypto: sự phức tạp hứa hẹn sự giải phóng, nhưng thường mang lại sự bất bình đẳng mới. Những người có kỹ năng lập trình cao hơn sẽ thu được lợi nhuận nhiều hơn, trong khi những người bình thường phải dựa vào các trung gian đáng tin cậy hơn. Chúng ta loại bỏ trung gian tài chính, rồi tạo ra trung gian kỹ thuật. Câu chuyện này cũng đúng với chính trị. Khi một hệ thống chính trị trở nên phức tạp, những người có khả năng điều hướng sự phức tạp đó sẽ nắm giữ quyền lực. Trump hiểu rõ điều này. Ông ta nói chuyện trực tiếp với cử tri, bỏ qua các kênh truyền thông truyền thống, sử dụng các nền tảng xã hội để tương tác trực tiếp. Ông ta làm cho chính trị trông có vẻ đơn giản hơn trong khi thực tế nó đòi hỏi một sự hiểu biết tinh vi về tâm lý đám đông. Và trong crypto, chúng ta thấy điều tương tự. Các "cộng đồng" thành công nhất không phải là những cộng đồng có công nghệ tốt nhất. Họ là những cộng đồng có câu chuyện tốt nhất. Họ hiểu tâm lý. Họ biết cách truyền cảm hứng. Họ biết cách định hướng nỗi sợ hãi. Hãy để tôi nói về khái niệm "FOMO." Bản phân tích địa chính trị gọi đó là "tâm lý bầy đàn." Nhưng tôi nghĩ rằng FOMO trong crypto và FOMO trong chính trị có một cấu trúc chung sâu sắc hơn nhiều: nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Năm 2017, tôi nghiên cứu whitepaper của Golem trong sáu tháng. Tôi đầu tư hai ETH — khoảng sáu trăm đô la lúc bấy giờ. Lý do tôi đầu tư không phải vì token sẽ tăng gấp hai mươi lần. Lý do là tôi tin vào triết lý "chia sẻ tài nguyên." Tôi tổ chức một buổi nói chuyện tại Đại học Istanbul về giá trị triết lý của phi tập trung hóa. Và trong buổi nói chuyện đó, tôi nhận ra rằng phần lớn khán giả không đến vì triết lý. Họ đến vì họ nghe nói token đang tăng giá. Họ sợ bị bỏ lại phía sau. Nỗi sợ đó mạnh hơn bất kỳ niềm tin triết học nào. Và nỗi sợ đó cũng chính là thứ mà các chính trị gia và các đội ngũ marketing crypto khai thác. Trong bản phân tích, có một đoạn nói rằng tuyên bố của Trump tạo ra một "vòng khép kín" logic: (1) cử tri giận dữ là sự thật, (2) nhưng sự giận dữ đó không nhắm vào tôi, (3) do đó đảng Cộng hòa sẽ thắng. Vòng khép kín này rất khó để phản bác bằng dữ liệu, bởi vì điều kiện (2) không được kiểm chứng độc lập. Nó chỉ đến từ lời nói của chính Trump. Trong crypto, chúng ta thấy điều tương tự với các thông báo từ các đội ngũ dự án: (1) thị trường đang hoảng loạn là sự thật, (2) nhưng sự hoảng loạn đó không phản ánh đúng giá trị của giao thức, (3) do đó token sẽ phục hồi. Điều kiện (2) không bao giờ được kiểm chứng độc lập. Nó chỉ đến từ chính những người có lợi ích tài chính trong việc token phục hồi. Và chúng ta, với tư cách là những người tham gia thị trường, thường chấp nhận nó mà không đặt câu hỏi. Vì sao? Vì chúng ta cần một mạch truyện. Chúng ta không thể chịu đựng sự không chắc chắn thuần túy. Có một khái niệm trong lý thuyết trò chơi gọi là "cheap talk" — những thông điệp rẻ tiền, không tốn chi phí để tạo ra. Trump tuyên bố "chúng ta sẽ thắng" là một cheap talk theo nghĩa đó. Nó không đòi hỏi bất kỳ chi phí nào để tạo ra. Nhưng nó không phải là vô nghĩa. Trong một số môi trường, cheap talk có thể trở thành tín hiệu đắt giá nếu người phát ngôn có động cơ để nói thật. Trump có động cơ để tin rằng ông sẽ thắng. Nhưng ông cũng có động cơ để nói rằng ông sẽ thắng ngay cả khi ông không tin điều đó — bởi vì việc thể hiện sự tự tin sẽ tạo ra hiệu ứng tâm lý có lợi, bất kể kết quả ra sao. Đây là lý do tại sao các nhà phân tích chuyên nghiệp thường bỏ qua các tuyên bố chính trị và chỉ tập trung vào dữ liệu có thể kiểm chứng. Nhưng đó chính là vấn đề: trong crypto, rất ít dữ liệu có thể kiểm chứng được theo cách mà các nhà phân tích truyền thống quen dùng. Không có báo cáo thu nhập chuẩn hóa. Không có bảng cân đối kế toán được kiểm toán. Chỉ có các giao thức, các bể thanh khoản, và các câu chuyện. Khi tôi kiểm toán một giao thức, tôi thường bắt đầu bằng việc đọc mã nguồn. Nhưng sau khi đọc mã nguồn, tôi đọc các cuộc thảo luận trong cộng đồng. Tôi đọc các bài tweet của đội ngũ. Tôi đọc các cuộc phỏng vấn với founder. Và tôi nhận ra rằng những gì quyết định sự thành công của một giao thức thường không nằm trong mã nguồn. Nó nằm trong câu chuyện. Một giao thức có mã nguồn tuyệt vời nhưng câu chuyện tồi sẽ chết. Một giao thức có mã nguồn trung bình nhưng câu chuyện tuyệt vời có thể phát triển trong một thời gian dài trước khi sự thật kỹ thuật bắt kịp. Điều này nghe có vẻ bi quan, nhưng nó là sự thật mà bất kỳ ai làm việc đủ lâu trong ngành đều hiểu. Điều mà tôi thấy thiếu trong hầu hết các phân tích thị trường là một khuôn khổ để đọc các tín hiệu chính trị như đọc các giao thức. Bản phân tích địa chính trị đã cung cấp một khuôn khổ như vậy. Nó phân tích câu nói của Trump theo tám chiều, và trong mỗi chiều, nó cố gắng tách biệt giữa những gì được nói và những gì được ngụ ý. Trong một chiều, nó kết luận rằng tuyên bố "cử tri giận dữ với đảng chứ không phải với tôi" tiết lộ một điều quan trọng: Trump đang định vị mình như một thực thể tách biệt với hệ thống chính trị. Ông ta không nói "chúng tôi" — đội ngũ lãnh đạo. Ông ta nói "tôi" và "họ." Sự tách biệt về ngôn ngữ này tạo ra một khoảng trống quyền lực. Trong khoảng trống đó, ông ta có thể tự do điều hướng, nhận công khi thắng và đổ lỗi khi thua. Tôi đã thấy chiến lược ngôn ngữ tương tự trong các đội ngũ giao thức. Khi mọi thứ tốt đẹp, họ nói "chúng tôi đã xây dựng." Khi mọi thứ sụp đổ, họ nói "thị trường đã quá khắc nghiệt" hoặc "cộng đồng đã không hiểu đúng thiết kế." Sự trượt dốc trong đại từ phản ánh sự trượt dốc trong trách nhiệm. Tôi muốn dành một chút thời gian để nói về một trong những phát hiện mà bản phân tích gọi là "điểm mù chiến lược." Trump tin rằng cử tri giận dữ với đảng Cộng hòa nhưng vẫn ủng hộ ông ta. Nhưng có thể sự giận dữ đó thực ra nhắm vào cả hệ thống chính trị nói chung — và nếu vậy, khi cuộc bầu cử tổng thống đến, sự giận dữ đó có thể quay lại chống lại Trump. Đây là một điểm mù kinh điển trong tư duy của những người nắm quyền: họ nhầm lẫn sự phổ biến của mình với sự phổ biến của hệ thống mà họ đứng đầu. Trong crypto, chúng ta thấy điều này với các token có cộng đồng trung thành. Cộng đồng có thể trung thành với token, nhưng điều đó không có nghĩa là họ trung thành với đội ngũ. Khi một giao thức đối mặt với một vụ khai thác, các holder thường bán token của họ trước khi họ quyết định xem họ vẫn tin tưởng vào đội ngũ hay không. Sự giận dữ với "thị trường" không tự động chuyển thành lòng trung thành với "đội ngũ." Và những đội ngũ không nhận ra điều này sẽ bị sốc khi cộng đồng quay lưng. Điểm mù đó dẫn tôi đến một kết luận quan trọng. Trong cả chính trị và crypto, các nhà lãnh đạo thường đánh giá quá cao sự gắn kết giữa bản thân họ và những người ủng hộ. Họ đánh giá thấp sự khác biệt giữa "sự ủng hộ dành cho một ý tưởng" và "sự ủng hộ dành cho một người." Năm 2021, khi NFT sụp đổ, tôi đã viết rằng "NFT là mảnh ghép bản ngã hay tài sản?" Câu hỏi đó vẫn ám ảnh tôi. Hầu hết những người mua NFT đang mua bản ngã — họ muốn thuộc về một câu chuyện. Khi câu chuyện sụp đổ, họ bán NFT của họ, không phải vì họ ngừng tin vào giá trị nghệ thuật số, mà vì họ không còn muốn thuộc về một câu chuyện thất bại. Bản ngã là gas fee đắt nhất. Và khi bản ngã của hàng nghìn người cùng lúc được giao dịch, thị trường sẽ biến động theo những cách mà không một mô hình nào có thể dự đoán chính xác. Hãy để tôi chuyển sang một khía cạnh khác của phân tích — cái mà bản phân tích gọi là "tác động kinh tế vĩ mô." Nó lập luận rằng nếu thị trường giải mã tuyên bố của Trump như một tín hiệu xác suất cao rằng đảng Cộng hòa sẽ thắng, thì sẽ có một "giao dịch chính phủ chia rẽ" được kích hoạt. Thị trường thường coi chính phủ chia rẽ là tích cực nhẹ cho tài sản, bởi vì nó làm giảm khả năng các chính sách cực đoan được thông qua. Nhưng nếu một đảng giành chiến thắng áp đảo, thị trường sẽ bắt đầu định giá các chính sách tài khóa mở rộng hơn. Trong crypto, điều này có thể dẫn đến các phản ứng khác nhau: một chính phủ chia rẽ có thể có nghĩa là các quy định về tiền điện tử bị trì hoãn, tạo ra sự lạc quan trong ngắn hạn; nhưng nó cũng có thể có nghĩa là các quy định đó không bao giờ được thông qua, dẫn đến sự bất định kéo dài. Thị trường crypto không ghét quy định. Thị trường crypto ghét sự bất định. Tôi nhớ một cuộc họp vào năm 2024 với một nhóm nhà đầu tư ở Istanbul. Họ hỏi tôi: "Cô nghĩ quy định ở Mỹ sẽ như thế nào sau cuộc bầu cử?" Tôi không trả lời. Tôi hỏi ngược lại: "Tại sao các anh lại cần biết điều đó?" Họ nhìn nhau bối rối. "Vì nó ảnh hưởng đến giá trị khoản đầu tư của chúng tôi." Đó chính xác là vấn đề. Các nhà đầu tư crypto — những người tự xưng là những người tin vào phi tập trung — vẫn đang xây dựng chiến lược của họ xoay quanh các quyết định từ Washington. Họ đã thay thế sự phụ thuộc vào các ngân hàng trung ương bằng sự phụ thuộc vào các chính trị gia. Và các chính trị gia, như Trump, hiểu rất rõ sức mạnh này. Đó là lý do tại sao họ sử dụng crypto như một chủ đề vận động tranh cử. Đó là lý do tại sao họ hứa hẹn về một kho dự trữ chiến lược Bitcoin. Họ biết rằng dù họ không hiểu công nghệ này, họ hiểu rằng công nghệ này phụ thuộc vào họ. Và sự phụ thuộc đó là một công cụ quyền lực. Điều mà tôi nghĩ đến bây giờ là một khái niệm mà bản phân tích gọi là "cú sốc phi tuyến tính." Nó cảnh báo rằng các sự kiện nhỏ có thể tạo ra những thay đổi lớn bất ngờ. Trong thị trường crypto, những cú sốc này xảy ra thường xuyên hơn so với thị trường truyền thống. Một bài đăng trên mạng xã hội có thể gây ra một cuộc khủng hoảng thanh khoản. Một tuyên bố của một cơ quan quản lý có thể xóa sổ hàng trăm tỷ đô la giá trị thị trường. Và một câu nói về cuộc bầu cử giữa kỳ — thứ mà một người ngoài ngành có thể coi là không liên quan — có thể tạo ra một sự dịch chuyển tinh tế trong cách các nhà tạo lập thị trường định vị rủi ro của họ. Đây là lý do tại sao tôi dành nhiều thời gian để đọc các bản phân tích địa chính trị. Không phải vì tôi quan tâm đến quân sự. Mà vì tôi muốn hiểu những kênh truyền thông nào đang kết nối các sự kiện chính trị với các bảng giá. Bản phân tích đã xác định một "kênh truyền thông" mà tôi nghĩ là quan trọng nhất: kênh kỳ vọng. Khi Trump tuyên bố "chúng ta sẽ thắng", ông ta không chỉ đang mô tả một kết quả có thể xảy ra. Ông ta đang định hình kỳ vọng của những người tham gia. Và trong thị trường, kỳ vọng là một phần của giá. Nếu đủ nhiều người tin rằng đảng Cộng hòa sẽ thắng, họ sẽ điều chỉnh danh mục đầu tư của họ theo hướng phù hợp với kịch bản đó. Sự điều chỉnh này, ngay cả khi dựa trên một tín hiệu không chắc chắn, sẽ tạo ra một chuyển động giá có thật. Đây là lý do tại sao các tuyên bố "rẻ tiền" có thể tạo ra tác động đắt giá — bởi vì chúng định hình kỳ vọng, và kỳ vọng định hình hành vi, và hành vi định hình giá. Về mặt này, thị trường crypto không khác gì thị trường truyền thống. Nó cũng được điều khiển bởi câu chuyện. Chỉ có điều câu chuyện được lan truyền nhanh hơn, và các đòn bẩy tài chính được khuếch đại mạnh hơn. Vào tháng Mười hai năm 2022, khi tôi ngồi trong căn hộ của mình ở Istanbul, nhìn danh mục đầu tư của mình giảm tám mươi lăm phần trăm, tôi đã có một cuộc trò chuyện dài với một người bạn. Cô ấy hỏi tôi: "Lan, tại sao cô vẫn tin vào blockchain sau tất cả những gì đã xảy ra?" Tôi đã suy nghĩ rất lâu trước khi trả lời. Tôi không nói về công nghệ. Tôi không nói về các giao thức. Tôi nói về những gì tôi thấy từ năm 2017: một công cụ mà con người có thể sử dụng để kiểm soát số phận tài chính của họ, tránh xa sự tùy tiện của các trung tâm quyền lực. Nhưng tôi phải thừa nhận một điều — công cụ này vẫn chưa hoàn thiện. Nó giống như một chiếc thuyền có bánh lái hoàn hảo nhưng vẫn bị cuốn theo dòng chảy của các câu chuyện. Và tôi, giống như những người khác, vẫn đang học cách sử dụng bánh lái trong một đại dương đầy gió chính trị. Hôm nay, nhìn vào bản phân tích địa chính trị đó, tôi nhận ra rằng cách chúng ta đọc các từ "chiến lược", "rủi ro", "tín hiệu" đều bắt nguồn từ một tư duy chung: chúng ta đang cố gắng giảm thiểu sự không chắc chắn. Nhưng sự không chắc chắn là một đặc tính cấu trúc của thế giới — nó không thể bị loại bỏ, chỉ có thể được định giá. Và trong một thị trường phi tập trung, việc định giá sự không chắc chắn chính trị là một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất, bởi vì chúng ta thiếu các cơ chế đáng tin cậy để xác minh các tuyên bố từ các trung tâm quyền lực. Chúng ta không thể kiểm tra mã nguồn của một tuyên bố chính trị. Chúng ta không thể kiểm toán lời hứa của một ứng cử viên. Tất cả những gì chúng ta có là sự tương tác phức tạp giữa các câu chuyện, sự lặp lại, và những tín hiệu không hoàn hảo từ các cuộc thăm dò. Điều này dẫn tôi đến một trong những dự án mà tôi tin sẽ định hình tương lai của ngành: thị trường dự đoán phi tập trung. Hãy tưởng tượng một thị trường nơi bất kỳ ai cũng có thể mua bán cổ phiếu dự đoán về kết quả bầu cử, về quyết định của cơ quan quản lý, về xác suất một giao thức bị tấn công. Những thị trường này sẽ tạo ra một nguồn dữ liệu phi tập trung có thể kiểm chứng về những gì thị trường thực sự nghĩ — không phải những gì một chính trị gia nói rằng cử tri nghĩ. Đây là một cách thoát khỏi sự phụ thuộc vào các tín hiệu tập trung. Đây là một cách để tạo ra một "oracle nhận thức" phi tập trung, nơi sự khôn ngoan của đám đông được tổng hợp thành một mức giá thanh khoản. Nhưng tôi đã làm việc trong ngành này đủ lâu để biết rằng công nghệ không bao giờ là giải pháp hoàn chỉnh. Thị trường dự đoán phi tập trung có thể tồn tại, nhưng chúng sẽ chỉ hoạt động hiệu quả nếu có đủ thanh khoản, và thanh khoản sẽ chỉ đến nếu có đủ niềm tin, và niềm tin sẽ chỉ được xây dựng nếu có đủ sự minh bạch. Chúng ta đang đối mặt với một vòng tròn mà không có điểm bắt đầu rõ ràng. Trong lúc đó, các trung tâm quyền lực vẫn tiếp tục phát ra các tín hiệu, và các thị trường vẫn tiếp tục lắng nghe, và các nhà giao dịch vẫn tiếp tục cố gắng giải mã những gì thực sự đang diễn ra đằng sau những câu nói ngắn ngủi. Tôi sẽ không giả vờ rằng tôi có một câu trả lời dứt khoát. Nhưng tôi có một niềm tin sâu sắc rằng sự thật nằm ở giữa các khối. Nó nằm ở giữa các giao dịch mà chúng ta có thể kiểm chứng, ở giữa các smart contract mà chúng ta có thể đọc, ở giữa các dữ liệu trên chuỗi mà không ai có thể xóa bỏ. Sự thật về một cuộc bầu cử sẽ không bao giờ nằm trong một câu tweet. Sự thật về một giao thức sẽ không bao giờ nằm trong một bài đăng blog. Sự thật sẽ nằm trong cấu trúc của các khối — trong cách mọi người bỏ phiếu bằng ví của họ, trong cách thanh khoản di chuyển, trong cách rủi ro được định giá. Và đèn đã bật cho những ai muốn nhìn kỹ vào chuỗi khối thay vì nhìn vào màn hình tin tức. Tuần trước, tôi đã có một cuộc họp với một nhóm nhà phát triển từ Châu Âu. Họ xây dựng một công cụ để theo dõi sự tập trung thanh khoản trên các sàn giao dịch phi tập trung. Tôi hỏi họ điều gì khiến họ lo lắng nhất. Họ nói: "sự tập trung ẩn." Một thị trường có thể trông phi tập trung trên bề mặt, nhưng nếu một số ít cá voi nắm giữ phần lớn thanh khoản, hoặc nếu một nhóm các nhà tạo lập thị trường sử dụng cùng một chiến lược, thì sự phi tập trung chỉ là một mặt tiền. Câu trả lời đó gợi cho tôi một suy nghĩ về thị trường chính trị — nó cũng có những con cá voi ẩn, những nhân vật không xuất hiện trên truyền thông nhưng kiểm soát dòng tiền và câu chuyện. Và những con cá voi này, giống như những con cá voi trong thị trường crypto, có thể gây ra những biến động lớn khi họ quyết định dịch chuyển vị thế của mình. Khi tôi nhìn lại hai mươi sáu năm quan sát thị trường — từ những ngày đầu tiên của internet cho đến kỷ nguyên AI và blockchain — tôi nhận ra một điều: mỗi thời đại đều có một "trung tâm nhận thức" quyết định cách chúng ta định hình kỳ vọng. Trong thời đại của tôi, trung tâm đó từng là các ngân hàng đầu tư, sau đó là các ngân hàng trung ương, sau đó là các nền tảng truyền thông xã hội, và bây giờ, một lần nữa, các trung tâm chính trị. Chúng ta tin rằng blockchain có thể phá vỡ các trung tâm tài chính. Chúng ta tin rằng AI có thể phá vỡ các trung tâm kiến thức. Nhưng chúng ta chưa tìm ra cách để phá vỡ trung tâm nhận thức. Và cho đến khi chúng ta làm được điều đó, các câu nói chính trị vẫn sẽ là những cú sốc phi tuyến tính có khả năng làm rung chuyển mọi thị trường — kể cả những thị trường tự xưng là phi tập trung. Có lẽ điều tôi đang cố gắng nói, một cách gián tiếp, là điều này: đừng nhìn vào câu nói của Trump như một dữ liệu về cuộc bầu cử. Hãy nhìn vào phản ứng của thị trường như một dữ liệu về sự non trẻ của chúng ta. Chúng ta đã xây dựng một hệ thống tài chính song song, hoạt động hai mươi tư giờ, không biên giới, không ngủ. Nhưng hệ thống đó vẫn dễ bị tổn thương bởi sức nặng của một từ "thắng" phát ra từ một con người duy nhất. Điều đó cho bạn biết rằng sự phi tập trung không phải là một điểm đến — nó là một hành trình không bao giờ kết thúc. Và mỗi cú sốc chính trị là một lời nhắc nhở rằng chúng ta chưa đến đích. Trong những tháng tới, tôi sẽ theo dõi cuộc bầu cử giữa kỳ không phải với tư cách một công dân quan tâm đến chính trị, mà với tư cách một nhà phân tích thị trường đang cố gắng hiểu một trong những oracle lớn nhất mà thị trường crypto phụ thuộc vào. Tôi sẽ theo dõi xem các cuộc thăm dò có xác nhận "sự giận dữ nhắm vào đảng chứ không phải ứng viên" hay không. Tôi sẽ theo dõi xem thị trường dự đoán có đồng ý với sự tự tin của Trump không. Và tôi sẽ ghi lại tất cả những điều đó, bởi vì tôi tin rằng những quan sát này — những kết nối giữa chính trị và mã nguồn — sẽ trở thành một phần quan trọng của lịch sử tiếp theo của ngành. Nhưng tôi cũng muốn nói một điều mang tính cá nhân hơn. Khi tôi nhìn lại hành trình của mình — từ một sinh viên kinh tế ở Istanbul, qua thạc sĩ, qua những năm làm việc trong ngành tài chính truyền thống, cho đến khi tôi tìm thấy blockchain và trở thành một người quản lý chương trình giao thức — tôi nhận ra rằng điều khiến tôi gắn bó với công nghệ này không phải là công nghệ. Đó là những gì nó đại diện: một thế giới nơi các mối quan hệ quyền lực được minh bạch hóa, nơi các giao dịch không cần sự cho phép, nơi sự thật được ghi lại vĩnh viễn. Và mỗi khi tôi nhìn thấy thị trường phản ứng với một tín hiệu chính trị tập trung, tôi được nhắc nhở rằng thế giới đó vẫn đang được xây dựng. Nó chưa tồn tại. Nhưng việc nó chưa tồn tại không có nghĩa là nó không thể tồn tại. Trong những bài viết khác, tôi đã đề cập đến sự khác biệt giữa "sự tin tưởng" và "sự kiểm chứng." Blockchain ra đời từ ý tưởng rằng chúng ta có thể thay thế sự tin tưởng bằng sự kiểm chứng. Nhưng tôi nhận ra rằng chúng ta vẫn chưa hoàn toàn làm được điều đó. Chúng ta vẫn tin tưởng vào những người nói với chúng ta rằng điều gì là quan trọng. Chúng ta vẫn tin tưởng vào việc một câu nói chính trị đáng được chú ý hơn một tập hợp các giao dịch có thể kiểm chứng. Chúng ta vẫn tin tưởng vào những trung tâm quyền lực thay vì kiểm chứng thực tế. Và có lẽ đó là lý do tại sao câu nói "đèn đã bật, ai muốn thấy thì thấy" có ý nghĩa với tôi sâu sắc đến vậy — nó gợi ý rằng sự thật ở đó, nhưng việc nhìn thấy nó là một lựa chọn. Tôi không biết đảng Cộng hòa sẽ thắng hay thua trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Tôi không biết liệu thị trường sẽ phản ứng thế nào trong tuần tới. Nhưng tôi biết một điều chắc chắn hơn: mỗi khi một trung tâm quyền lực phát ra một tín hiệu, và mỗi khi thị trường phản ứng với tín hiệu đó, chúng ta đang tạo ra một dữ liệu về cấu trúc quyền lực của chúng ta. Và nếu chúng ta đủ dũng cảm để nhìn vào dữ liệu đó một cách trung thực, chúng ta sẽ thấy rằng hành trình hướng tới phi tập trung vẫn còn rất dài. Đèn đã bật. Ai muốn thấy thì thấy. Và tôi, ở tuổi bốn mươi hai, ở Istanbul, trong căn phòng nhìn ra eo biển Bosphorus, tôi chọn cách nhìn thấy nó. Tôi chọn cách nhìn thấy sự phụ thuộc của chúng ta, không phải để than thở, mà để hiểu những gì cần phải xây dựng tiếp theo. Tôi tin rằng thế hệ tiếp theo của các giao thức sẽ không chỉ giải quyết các vấn đề kỹ thuật về khả năng mở rộng hay khả năng tương tác. Họ sẽ giải quyết các vấn đề nhận thức. Họ sẽ xây dựng các cơ chế để phân quyền cách chúng ta nhìn nhận thế giới, không chỉ cách chúng ta trao đổi giá trị. Họ sẽ tạo ra các oracle cho các câu chuyện, không chỉ cho các dữ liệu. Và cho đến khi điều đó xảy ra, chúng ta sẽ tiếp tục sống trong một thế giới nơi một câu nói về cuộc bầu cử giữa kỳ ở nước Mỹ có thể làm rung chuyển một thị trường được xây dựng để hoạt động mà không cần sự cho phép. Hãy nhớ điều đó khi bạn nhìn thấy biến động tiếp theo. Đừng hỏi giá sẽ đi về đâu. Hãy hỏi bạn đang tin vào tín hiệu nào, và tại sao bạn tin vào tín hiệu đó. Bởi vì trong một thế giới đầy những trung tâm quyền lực, sự tỉnh táo là tài sản phi tập trung cuối cùng còn lại.