Bạn có nhớ cảm giác hồi hộp khi lần đầu nhìn thấy một giao thức DeFi hoạt động trơn tru trên mainnet? Đó là một niềm tin thuần khiết vào 'code is law'. Nhưng tối qua, khi đọc dòng tweet từ Crypto Briefing về việc SEC sẵn sàng tự soạn thảo quy tắc nếu Quốc hội Mỹ không thông qua Clarity Act, tôi cảm thấy một cơn ớn lạnh chạy dọc sống lưng. Giống như năm 2017, khi tôi nhìn OMG mất 90% giá trị, tôi nhận ra sự cường điệu đã che mờ thực tế. Lần này, sự cường điệu là về một 'khung pháp lý thân thiện' mà chúng ta từng mơ ước. Và nó đang vỡ tan.
Bối cảnh thật ra đã được báo trước. Chủ tịch SEC Gary Gensler, người luôn nhấn mạnh rằng hầu hết các token là chứng khoán, đã đưa ra một tối hậu thư: nếu Quốc hội không thông qua Clarity Act (một dự luật nhằm phân biệt rõ ràng giữa hàng hóa và chứng khoán trong không gian crypto), SEC sẽ tự mình hành động. Điều này nghe có vẻ như một lời đe dọa thông thường, nhưng với tôi – người đã theo dõi các cuộc chiến pháp lý từ vụ Tornado Cash bị trừng phạt – nó giống như một lời tuyên chiến. SEC không chỉ muốn thực thi luật hiện hành qua các vụ kiện (như vụ Ripple hay Coinbase), mà muốn tạo ra một bộ luật mới, có hiệu lực ngay lập tức, bỏ qua quy trình lập pháp vốn có sự cân bằng và kiểm soát.
Bây giờ, hãy cùng tôi mổ xẻ chi tiết kỹ thuật điều này có nghĩa là gì. Trọng tâm cốt lõi là SEC muốn mở rộng định nghĩa Howey Test ra toàn bộ thị trường. Họ sẽ không công nhận sự khác biệt giữa token tiện ích (utility token) và token đầu tư. Bất kỳ dự án nào có: (1) đầu tư tiền; (2) vào một doanh nghiệp chung; (3) với kỳ vọng lợi nhuận; (4) từ nỗ lực của người khác – đều là chứng khoán. Điều này bao trùm hầu hết các altcoin, DeFi protocol, NFT collection, và thậm chí cả DAO nếu họ phát hành token quản trị. Về kỹ thuật, không có gì mới ở đây, nhưng nó trở nên đáng sợ hơn khi SEC có quyền xác định chi tiết thế nào là 'nỗ lực của người khác'. Liệu một nhà phát triển viết smart contract có được coi là 'người khác'? Nếu câu trả lời là có, mọi dApp đều có thể bị coi là một sàn chứng khoán chưa đăng ký.
Tôi đã từng thấy điều này xảy ra trong DeFi Summer 2020, khi Uniswap và Compound ra mắt token. Cộng đồng hồ hởi, nhưng tôi lặng lẽ hỏi: 'Ai sẽ là người bảo vệ chúng ta khi SEC đến?' Lúc đó, câu trả lời là 'chưa ai biết'. Bây giờ, câu trả lời là 'SEC sẽ đến, và họ sẽ mang theo luật của riêng họ'. Điều trớ trêu là: chúng ta đã cầu xin sự rõ ràng về quy định, và giờ đây chúng ta sắp có nó – nhưng dưới một hình thức khắc nghiệt hơn nhiều so với bất kỳ điều gì mà Clarity Act từng đề xuất. Clarity Act vốn có các điều khoản ngoại lệ cho các mạng lưới đủ phi tập trung – nếu một token đủ 'decentralized', nó có thể được coi là hàng hóa. SEC tự soạn thảo sẽ không bao gồm các ngoại lệ đó.
Nhưng hãy dừng lại một chút, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Liệu việc SEC tự soạn thảo có thực sự tệ như chúng ta nghĩ? Có thể không. Bởi vì một khi các quy tắc được viết ra, chúng ta sẽ biết chính xác ranh giới ở đâu. Sự không chắc chắn là kẻ thù lớn nhất của thị trường. Một bộ quy tắc cứng nhắc, dù khắc nghiệt, có thể mang lại sự ổn định lâu dài. Các tổ chức lớn như BlackRock thích sự rõ ràng. Họ có thể làm việc với bất kỳ bộ quy tắc nào, miễn là nó rõ ràng. Vấn đề là: các quy tắc này sẽ được thiết kế bởi những người không hiểu công nghệ phi tập trung. Họ sẽ viết luật dựa trên mô hình tài chính truyền thống, nơi có trung gian, trung tâm thanh toán bù trừ, và trách nhiệm pháp lý rõ ràng. Một chiếc máy bay được thiết kế bởi những người chỉ biết lái xe hơi sẽ không bao giờ bay được.
Bài học từ vụ Tornado Cash cho chúng ta thấy: viết code giờ đây có thể là tội phạm. Khi SEC tự soạn thảo, họ sẽ làm cho 'viết smart contract' trở thành một hành vi phải đăng ký giống như phát hành cổ phiếu. Mọi lập trình viên mã nguồn mở đều sẽ phải đối mặt với rủi ro pháp lý nếu code của họ được sử dụng trong một dự án bị coi là chứng khoán. Và với tư cách là người sáng lập cộng đồng Web3, tôi biết rằng nhiều dự án nhỏ sẽ không có đủ nguồn lực để chi trả cho luật sư. Họ sẽ chết trước khi kịp thích nghi.
Hãy nhìn vào những dòng tiền. Sau khi ETF Bitcoin spot được phê duyệt, BTC đã trở thành đồ chơi của Phố Wall. Tầm nhìn 'peer-to-peer electronic cash' của Satoshi đã chết. Bây giờ, nếu SEC tự soạn thảo, những đồng tiền khác sẽ bị đẩy vào một lồng sắt. Thị trường gấu 2022 đã dạy tôi một bài học: những dự án yếu nhất sẽ chết đầu tiên, nhưng những dự án mạnh nhất – những dự án thực sự phi tập trung – sẽ sống sót và trở nên mạnh mẽ hơn. Tôi tin rằng sau cú sốc này, một cuộc di cư mới sẽ xảy ra. Các dự án sẽ rời khỏi Mỹ, đến các khu vực pháp lý thân thiện hơn như Singapore, UAE, hoặc châu Âu dưới sự bảo vệ của MiCA. Và crypto, như một hệ sinh thái, sẽ trở nên toàn cầu hơn, thực sự không biên giới hơn.
Vậy chúng ta đang ở đâu? Tôi không có câu trả lời. Tôi chỉ biết rằng, như một INFJ, tôi không thể im lặng. Nếu luật được viết bởi những người không hiểu code, chúng ta sẽ mất đi thứ quý giá nhất: sự đổi mới. Hãy nhìn vào lịch sử: mỗi khi chính phủ áp đặt kiểm soát quá mức lên một công nghệ mới, công nghệ đó sẽ tìm đường ra ngoài biên giới. Và khi nó quay trở lại, nó thường mạnh hơn, sắc bén hơn. Câu hỏi duy nhất là: liệu chúng ta có đủ kiên cường để chịu đựng cơn bão này không? Bởi vì, sau cơn bão, bầu trời luôn trong xanh hơn. Tôi chọn tin vào điều đó.
