Tôi nhìn vào biểu đồ CME FedWatch, và một con số khiến tôi dừng lại lâu hơn bình thường.
30.6%.
Đó là xác suất thị trường đặt cược cho việc Fed tăng lãi suất vào tháng 9. Chỉ còn 30.6%. Một sự sụt giảm mạnh so với chỉ vài ngày trước đó, khi con số này còn ở mức trên 40%. Nguyên nhân? Một báo cáo duy nhất: Doanh số bán lẻ tháng 7 của Mỹ giảm 0.6% so với tháng trước, thấp hơn rất nhiều so với mức dự báo tăng 0.1% của các nhà kinh tế.
Ngay lập tức, thị trường reo lên. "Fed sẽ không tăng lãi suất nữa!" "Kinh tế đang chậm lại, đã đến lúc mua cổ phiếu tăng trưởng!" "Bitcoin sẽ lên $100,000!" Những dòng tweet, những bài phân tích, những group Telegram — tất cả đều chung một giọng điệu lạc quan.
Nhưng tôi mỉm cười. Bởi vì tôi đã thấy kịch bản này trước đây.
Năm 2017, khi tôi 30 tuổi và lần đầu tiên thuyết phục quỹ đầu tư của mình mua ICO của Status (SNT), tôi đã học được bài học đầu tiên về tâm lý đám đông. Khi tất cả đều nói "Lần này thì khác", thì thường là nó sẽ giống hệt như trước. Và bây giờ, khi tất cả đều nói "Fed sẽ dừng tăng lãi suất và chuẩn bị cắt giảm", tôi lại thấy một sự quen thuộc đến khó chịu.
Bối Cảnh: Câu Chuyện Của Sự Kỳ Vọng
Trước khi đi sâu vào dữ liệu, hãy nhìn vào bối cảnh rộng hơn. Từ cuối năm 2023 đến nay, thị trường đã sống trong một câu chuyện rất rõ ràng: "Lạm phát đang giảm, Fed sẽ sớm cắt giảm lãi suất, và mọi thứ sẽ lại tăng vọt." Câu chuyện này đã thúc đẩy một đợt tăng giá mạnh mẽ của cổ phiếu, đặc biệt là nhóm công nghệ vốn hóa lớn, và đưa Bitcoin lên mức cao kỷ lục mới vào đầu năm 2024.
Tuy nhiên, khi chúng ta bước vào mùa hè, câu chuyện bắt đầu có những vết nứt. Dữ liệu lạm phát vẫn cứng đầu ở mức trên 3%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed. Thị trường lao động vẫn rất mạnh mẽ, với tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp lịch sử. Và các quan chức Fed, đặc biệt là Chủ tịch Jerome Powell, liên tục nhắc lại thông điệp "higher for longer" — lãi suất sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.
Sự căng thẳng giữa câu chuyện thị trường ("sắp cắt giảm lãi suất") và thực tế dữ liệu ("lạm phát vẫn cao") đã tạo ra một trạng thái bất ổn. Bất kỳ dữ liệu kinh tế yếu nào cũng được thị trường đón nhận như một tín hiệu xác nhận cho câu chuyện của họ. Và doanh số bán lẻ tháng 7 là một dữ liệu như vậy.
Nhưng câu hỏi đặt ra là: Liệu dữ liệu này có thực sự thay đổi cục diện, hay nó chỉ là một tín hiệu nhiễu trong một chu kỳ dài hạn?
Cốt Lõi: Cơ Chế Câu Chuyện Và Phân Tích Tâm Lý
Hãy cùng tôi phân tích kỹ thuật một chút. Dữ liệu doanh số bán lẻ tháng 7 giảm 0.6% so với tháng trước. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức dự báo tăng 0.1%. Đây là mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 5 năm ngoái.
Bài học đầu tiên: khi tất cả đều nói "dữ liệu này là tín hiệu của suy thoái", hãy chuẩn bị cho một kết thúc giống hệt. Bởi vì chúng ta đã thấy điều này trước đây. Vào tháng 12 năm 2022, doanh số bán lẻ cũng giảm mạnh, và thị trường ngay lập tức kết luận rằng suy thoái đã đến. Nhưng chỉ một tháng sau, dữ liệu tháng 1 năm 2023 đã tăng vọt 3%, phá vỡ mọi dự báo.
Vậy, tại sao thị trường lại phản ứng mạnh mẽ như vậy với một dữ liệu duy nhất?
Câu trả lời nằm ở tâm lý học hành vi. Khi thị trường đang ở trong trạng thái "kỳ vọng cao độ" về một sự kiện (ví dụ: Fed cắt giảm lãi suất), bất kỳ dữ liệu nào có vẻ hỗ trợ cho kỳ vọng đó sẽ được khuếch đại lên gấp nhiều lần. Đây là hiệu ứng "xác nhận thiên lệch" (confirmation bias). Các nhà đầu tư tìm kiếm thông tin xác nhận niềm tin hiện tại của họ và bỏ qua những thông tin trái ngược.
Dữ liệu on-chain cũng cho thấy một câu chuyện tương tự. Hãy nhìn vào dòng tiền vào các quỹ ETF Bitcoin giao ngay. Trong tuần đầu tiên của tháng 8, khi thị trường có dấu hiệu suy yếu, dòng tiền vào ETF Bitcoin giảm mạnh. Nhưng ngay sau khi doanh số bán lẻ được công bố, dòng tiền đã quay trở lại mạnh mẽ. Điều này cho thấy các nhà đầu tư tổ chức cũng không tránh khỏi tâm lý đám đông. Họ đang đặt cược vào câu chuyện "Fed sẽ dừng tăng lãi suất" hơn là vào các nguyên tắc cơ bản của thị trường.
Tôi nhớ lại một nghiên cứu tôi đã thực hiện vào năm 2020, trong thời kỳ DeFi Summer. Khi tất cả các nhà đầu tư đều đổ xô vào các giao thức farming với APY 1000%, tôi đã dành 3 tháng để phân tích mã nguồn của Compound và Uniswap. Tôi phát hiện ra rằng APY cao đó không đến từ doanh thu thực tế của giao thức, mà từ việc phát hành token để trả cho người dùng. Khi phần thưởng token dừng lại, TVL (tổng giá trị bị khóa) sẽ biến mất. Và điều đó đã xảy ra.
Bây giờ, câu chuyện cũng tương tự. Thị trường đang được thúc đẩy bởi một "phần thưởng" kỳ vọng — Fed sẽ cắt giảm lãi suất. Nhưng nếu phần thưởng đó không đến, hoặc đến muộn hơn dự kiến, thì sao?
Góc Nhìn Phản Trực Giác: Câu Chuyện Của Sự "Higher For Longer"
Hầu hết các nhà phân tích đều tập trung vào con số 30.6% — xác suất Fed tăng lãi suất vào tháng 9. Họ kết luận rằng Fed sẽ không tăng lãi suất. Nhưng họ đang bỏ qua một chi tiết quan trọng: 69.4% còn lại là xác suất Fed giữ nguyên lãi suất, không phải là xác suất Fed cắt giảm lãi suất.
Đây là một điểm mù tâm lý rất phổ biến. Khi thị trường muốn tin vào một điều gì đó, họ sẽ diễn giải mọi thông tin theo hướng có lợi cho niềm tin đó. "Fed không tăng lãi suất" được hiểu là "Fed sắp cắt giảm lãi suất". Nhưng hai điều này hoàn toàn khác nhau.
Dựa trên kinh nghiệm theo dõi chính sách tiền tệ của tôi, tôi tin rằng kịch bản có khả năng xảy ra nhất không phải là "cắt giảm lãi suất", mà là "higher for longer" — duy trì lãi suất ở mức cao trong thời gian dài hơn.
Tại sao? Bởi vì lạm phát vẫn còn quá cao. Chỉ số PCE lõi (Core PCE) — thước đo lạm phát ưa thích của Fed — vẫn đang ở mức khoảng 2.6%, cao hơn mục tiêu 2%. Thị trường lao động vẫn rất mạnh, với tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4.3% — thấp hơn nhiều so với mức ước tính của Fed về tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên (NAIRU). Và giá dầu đang tăng trở lại do căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông.
Tôi đã chứng kiến điều này vào năm 2021, khi tôi mua 2 NFT CryptoPunks với giá 15 ETH. Tôi tin rằng chúng là biểu tượng văn hóa của một thế hệ mới, và giá trị của chúng sẽ chỉ tăng lên. Nhưng tôi đã sai. Khi thị trường điều chỉnh, tôi nhận ra rằng giá trị của những NFT đó không đến từ bất kỳ nguyên tắc cơ bản nào, mà chỉ đến từ câu chuyện mà cộng đồng đang kể. Và khi câu chuyện đó kết thúc, giá trị cũng biến mất.
Bây giờ, câu chuyện "Fed sẽ cắt giảm lãi suất" cũng tương tự. Nó được xây dựng trên một nền tảng rất mong manh: kỳ vọng rằng lạm phát sẽ tiếp tục giảm và nền kinh tế sẽ suy yếu. Nhưng nếu lạm phát vẫn cao, hoặc nền kinh tế bất ngờ phục hồi, câu chuyện này sẽ sụp đổ.
Kết Luận: Câu Chuyện Tiếp Theo
Vậy, đâu là câu chuyện tiếp theo?
Tôi tin rằng câu chuyện tiếp theo sẽ không phải là "Fed cắt giảm lãi suất", mà là "Fed mắc kẹt". Fed sẽ bị mắc kẹt giữa một bên là lạm phát cao và một bên là nền kinh tế chậm lại. Họ sẽ không thể tăng lãi suất vì sẽ gây suy thoái, nhưng cũng không thể cắt giảm lãi suất vì sẽ làm lạm phát bùng phát trở lại.
Kịch bản này sẽ tạo ra một môi trường "stagflation-lite" — tăng trưởng thấp, lạm phát cao. Và trong môi trường này, các tài sản rủi ro như cổ phiếu và tiền điện tử sẽ chịu áp lực. Dòng tiền sẽ chảy vào các tài sản trú ẩn an toàn như vàng và trái phiếu chính phủ.
Tôi đã thấy kịch bản này vào năm 2022, khi Fed bắt đầu tăng lãi suất và thị trường sụp đổ. Lúc đó, tôi đã dành 6 tháng để nghiên cứu về Celestia và modular blockchain. Tôi đã học được rằng, trong một thị trường gấu, công nghệ tốt không đủ để bảo vệ bạn. Bạn cần một câu chuyện đúng.
Và bây giờ, câu chuyện đúng có thể là: "Bảo vệ vốn, không phải tìm kiếm lợi nhuận."
Bài học cuối cùng: khi tất cả đều nói "lần này thì khác", hãy chuẩn bị cho một kết thúc giống hệt. Câu chuyện về Fed sẽ cắt giảm lãi suất có thể là câu chuyện hấp dẫn nhất trong năm 2024, nhưng nó cũng có thể là câu chuyện nguy hiểm nhất. Hãy cẩn thận với những gì bạn tin tưởng.
